The Uniate variant of Church Slavonic? (Based on Ecphonemata liturgiey greckiey from Vilnius and Pochayiv from the 17th and 18th centuries)
2022, 15, No. 1
Publication date
Publishing model
License type
Field
Discipline
Language of publication
Downloads
PDF 453 KB
Number of views:205
Number of downloads:124
Crossref citations:0
Altmetric score:0
Abstract
The article aims to verify the thesis about the existence of one Uniate variant of the Church Slavonic language in the Ruthenian lands of the former Polish-Lithuanian Commonwealth. This thesis was presented in research on the Vilnius edition of Ecphonemata Liturgiey Greckiey from 1671 made by Ukrainian and Russian philologist – Anna Bolek. The analysis of the phonetics of the two editions of the text Ecphonemata Liturgiey Greckiey (Vilnius 1671 and Poczajów 1784), issued in Latin script, leads to a different conclusion. In two dialectal areas: Belarusian and Ukrainian, there were different variants of the Church Slavonic language used in the Uniate Church that corresponded to the local pronunciation / literary tradition.
Bibliography
Anìčenka U., Belaruska-ǔkraìnskìâ pìs’mova-moǔnyâ suvâzì, Mìnsk 1969.
Bolek A., Unicki wariant cerkiewszczyzny w bazyliańskim wydaniu „Ecphonemata liturgiey greckiey” Pachomiusza Ohilewicza, [w:] Słowo u Słowian: wpływ języków sąsiadujących na rozwój języka ukraińskiego: studia leksykalne, red. A. Budziak, W. Hojsak (Studia Ruthenica Cracoviensia 11), Kraków 2016, s. 61–74.
Dylągowa H., Dzieje unii brzeskiej (1596–1918), Warszawa–Olsztyn 1996.
Estreicher K., Bibliografia polska XV–XVIII w., t. 20, Kraków 1909.
Getka J., Białoruski i ukraiński wariant prostej mowy XVIII wieku czy białoruska i ukraińska prosta mowa XVIII wieku? (na materiale ruskojęzycznych teologii moralnych z Supraśla, Uniowa i Poczajowa), [w:] Języki ruskie w rozwoju historycznym i kontaktach z polszczyzną, red. L. Citko, Białystok 2018, s. 99–125.
Getka J., Język „Nauk Parafialnych” (1794) – ukraiński wariant prostej mowy końca XVIII wieku, Warszawa 2012.
Getka J., Polskojęzyczne druki bazyliańskie (XVIII wiek), Warszawa 2013.
Getka J., «Простая мова» в василианских требниках 18 века, [w:] Contributions to the 20th Annual Scientific Conference of the Association of Slavists (Polyslav), vol. 20, red. E. Gutiérrez Rubio, E. Kislova, D. Kruk, Wiesbaden 2017, s. 74–83.
Getka J., Rola tekstów o charakterze religijnym XVIII wieku w poznaniu żywego języka ruskojęzycznej ludności dawnej Rzeczypospolitej (na materiale tekstu Bohosłowija nrawouczytelnaja, Poczajów 1751), „Acta Polono-Ruthenica” 2019, t. 24/2, s. 69–86.
Getka J., Rola tekstów o charakterze religijnym w poznaniu żywego języka ruskojęzycznej ludności dawnej Rzeczypospolitej (na materiale tekstu Поученїе о святыхъ тайнахъ…, Uniów 1745), [w:] „Зъ зычливости ку моеи отчизне”. Tom pamiątkowy dedykowany Profesorowi Mikołajowi Timoszukowi, red. N. Barszczewska, M. Chaustowicz, Warszawa 2017, s. 97–110.
Getka J., Ruskojęzyczne wydania drukarni supraskiej o charakterze religijnym (XVIII wiek) – pominięty element w badaniach nad historią kultury białoruskiej, („Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria 13, t. 1), Poznań 2018, s. 45–54.
Getka J., U progu modernizacji. Ruskojęzyczne drukarstwo bazyliańskie XVIII wieku, Lublin–Warszawa 2019.
Getka J., Moisiienko V., Origins of the ukrainian literary language in the context of the polish hypothesis on genesis polish literary language, „Українська полоністика” 2020, nr 17.
Ìsaêvič Â., Osnovi relìgìjnogo žittâ ì kulʹturi na Ukraïnì (do kìncâ XVIII st.), [w:] Belarus, Lithuania, Poland, Ukraine. The Foundations of Historical and Cultural Traditions in East Central Europe. International Conference, Rome, 28 April – 6 May 1990, red. J. Kłoczowski, Lublin–Rome 1994, s. 155–174.
Jaroszewicz-Pieresławcew Z., Druki cyrylickie z oficyn Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI–XVIII wieku, Olsztyn 2003.
Kratkoe soslovìe nauki hrìstìanskìâ katofičeskomu čeloveku mnogopoleznoe i potrebnoe…, Supraśl 1759.
Krečun P., ČSVV; Parasûk V., ČSVV, Svâtotroïcʹkij unìjnij mogastir ì reforma 1617 roku, [w:] Na perehrestì kul’tur: Monastir ì hram Presvâtoï Trìjcì u Vìlʹnûsì, kolektivna monografìâ, Lwów–Wilno 2017, s. 92–105.
Leѯikon’ sirěč’ slovesnik’ slavenskìj, iměûŝ’ v sebě slovesa pervěe Slavenskìâ, Azbučnyâ, pose(m)že Pol’ski, Supraśl 1722.
Mojsìênko V., Âkoû movoû pisanì pam’âtki na pìvnìčnoukraïns’kih ta bìlorus’kih zemlâh u XV–XVII st.?, [w:] Dziedzictwo kulturowe Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 440. rocznicę Unii Lubelskiej, red. S. Kawalow, M. Kojder, Lublin 2011, s. 37–44.
Mojsìênko V., Ètnoâzykovaâ prinadležnost’ “rus’koj movy” vo vremena Velikogo knâžestva Litovskogo i i Reči Pospolitoj, „Slavânovedenie” 2007, nr 5, s. 45–64.
Mojsìênko V., Prisutnìst’ polìs’koï movnoï skladovoï v lìteraturno-pisemnìj movì VKL XVÌ–XVII st., [w:] Novae slova – belarusìstycy. Movaznaǔstva. Matèryâly V Mìžnarodnaga kangrèsa belarusìsta’, knìga 32, Minsk 2012, s. 25–33.
Nowakowski P., Problematyka liturgiczna w międzywyznaniowej polemice po unii brzeskiej (1596–1720), Kraków 2004.
Obŝih i estestvennyh poučenij hristianskogo blagočestiâ č. I ko upotrebleniû russkim učiliŝam – Naypospolitsze y naystotnieysze nauki chrześcijańsko-katolickiej religii do używania szkołom ruskim cz. I, Supraśl 1788.
Ohilewicz P., Ecphonemata Liturgiey Greckiey to iest: To co przy Liturgiey Kapłan, Dyakon, y Chor w głos tylko śpiewają: Ze Mszey S. Bazylego Wielkiego y S. Jana Chryzostoma... Tudzież harmonia albo Krótkie Pogodzenie Różnic w Obrzędach, między Mszą S. Rzymską a Liturigą Grecką: z obiaśnieniem Obrzędów, y dołożeniem sposobu Nabożnego a pożytecznego Słuchania Mszy S. tak Rzymskiey, iako y Greckiey..., Wilno 1671.
Ohilewicz P., Ecphonemata Liturgiey Greckiey to iest: To co przy Liturgiey Kapłan, Dyakon, y Chor w głos tylko śpiewają: Ze Mszey S. Bazylego Wielkiego y S. Jana Chryzostoma... Tudzież harmonia albo Krótkie Pogodzenie Różnic w Obrzędach, między Mszą S. Rzymską a Liturigą Grecką: z obiaśnieniem Obrzędów, y dołożeniem sposobu Nabożnego a pożytecznego Słuchania Mszy S. tak Rzymskiey, iako y Greckiey..., Poczajów 1784.
Ozorowski E., Ohilewicz (Ohilevyč) Pachomiusz, [w:] Słownik polskich teologów katolickich, t. 3, red. H.E. Wyczawski OFM, Warszawa 1982, s. 241.
Skočilâs Ì., Moskovs’ka okupacìâ ta vasilìâns’ke vìdrodžennâ, [w:] На перехресті культур: Монастир і храм Пресвятої Трійці у Вільнюсі, колективна монографія, Lwów–Wilno 2017, s. 106–130.
Skochylyas I., Slavia Unita – the Cultural and Religious Model of the Archdiocese of Kiev in the Seventeenth and Eighteenth Centuries (the Discussion on Christian Heritage of the Nations of Eastern Europe), [w:] East-Central Europe in European History: Themes and Debates, red. J. Kłoczowski, H. Łaszkiewicz, Lublin 2009, s. 243–254.
Sobranïe prypadkov’ kratkoe i duh[o]vnym’ osobam’..., Supraśl 1722.
Sobranïe velikogo Katehïzmu bez’ pitnaïj. Z’ dovodâŝimi slovami pisma svâtoago. Čast’ vtoraâ – Krótkie zebranie Wilekiego Katechizmu. Bez pytań z Dowodzącymi Textami Pisma Świętego, część II, Supraśl 1788.
Stepowyk D., Akademia Wileńska a kultura Białorusi i Ukrainy w XVII wieku, [w:] Belarus, Lithuania, Poland, Ukraine. The Foundations of Historical and Cultural Traditions in East Central Europe. International Conference, Rome, 28 April – 6 May 1990, red. J. Kłoczowski, Lublin–Rome 1994, s. 78–86.
Stradomski J., Ortodoksja języka czy język ortodoksji? Argument lingwistyczny w sporze reprezentantów Kościoła łacińskiego i Cerkwi ruskiej w dobie kontrreformacji, [w:] Latopisy Akademii Supraskiej. Język naszej modlitwy – dawniej i dziś, t. 3, red. U. Pawluczuk, Białystok 2012, s. 125–134.
Zapasko Â., Ìsaêvìč Â., Pamâtki knižnogo mistectva, katalog starodrukìv vidanih na Ukraïnì, kn. 1, 2, L’vìv 1984.
Žuraǔskì A., Gìstoryâ belaruskaj lìtaraturnaj movy, t. 1, Mìnsk 1967.
Other articles from the issue
Contents
- archivesarchival heritagetransfer of archival recordsSoviet UnionPolandBelarushistory of Polandcultural values
Transfer of archival records of Polish origin from the BSSR to Poland in the mid-1950s and early 1960s
Anatol Vialiki
- Horodnicaplan of 1780manufacturesTyzenhauz
Horodnica in Hrodna in visual sources and documents (the second half of the 18th century)
Natallia Slizh

