Działalność księżnej Heleny Iwanówny w Wilnie

2026, 19, Numer 1

Uniwersytet w Białymstoku


Data publikacji

16.11.2026

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji


Dyscyplina


Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 332 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:2

Liczba pobrań:0

Cytowania Crossref:—

Wynik Altmetric:—


Abstrakt

Princess Helena was the daughter of Grand Prince of Moscow Ivan III and the wife of Grand Duke Alexander Jagiellon of Lithuania. During her stay in Vilnius, the princess was most active in resolving conflicts between the Grand Duchy of Lithuania and the Grand Duchy of Moscow. Another area of her activity was the foundation of numerous churches and monasteries in Vilnius and beyond. The princess donated numerous icons and other church paraphernalia to the churches. During Princess Helena’s stay, 18 churches and monasteries operated in Vilnius. The princess served as their patron and ktetor.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

Bazilevič K. V., Vnešnââ politika Russkogo centralizovannogo gosudarstva. Vtoraâ polovina XV veka, Moskva 1952 [Базилевич К. В., Внешняя политика Русского централизованного государства. Вторая половина XV века, Москва 1952].

Besala J., Małżeństwa królewskie. Jagiellonowie, Warszawa 2006.

Białowiejska W., Stosunki Litwy z Moskwą w pierwszej połowie panowania Aleksandra Jagiellończyka (1492–1499), „Ateneum Wileńskie”, R. VII, z. 1–2, 1930, s. 726–785.

Bolhovitinov E., Opisanie Kievo-Sofijskogo sobora i kievskoj ierarhii, Kiev 1825 [Болховитинов Е., Описание Киево-Софийского собора и киевской иерархии, Киев 1825].

Cereteli E., Elena Ioannovna, velikaâ knâginâ litovskaâ, russkaâ, koroleva polʹskaâ, Sankt-Peterburg 1899 [Церетели Е., Елена Иоанновна, великая княгиня литовская, русская, королева польская, Санкт-Петербург 1899].

Daniłowicz I., Skarbiec dyplomatów, t. II, Wilno 1862.

Dobrânskij F., Staraâ i novaâ Vilʹna, Vilʹna 1904 [Добрянский Ф., Старая и новая Вильна, Вильна 1904].

Fijałek J., Opisy Wilna aż do połowy wieku XVII-go, cz. 2, „Ateneum Wileńskie”, R. 1, nr 3–4, 1923, s. 313–336.

Florâ B. N., Issledovaniâ po istorii cerkvi: Drevnerusskoe i slavânskoe Srednevekovʹe, Moskva 2007 [Флоря Б. Н., Исследования по истории церкви: Древнерусское и славянское Средневековье, Москва 2007].

Garbacik J., Helena, „Polski Słownik Biograficzny”, t. IX, Wrocław–Warszawa 1960.

Gralâ H., Posoh i meč. Pravoslavnaâ ierarhiâ polʹsko-litovskogo gosudarstva v èpohu vojn za «dominium Russiae» (konec XV–XVI vv.), [v:] Čelovek arhivnyj. Sbornik statej k semidesâtiletiû Ûriâ Moiseeviča Èskina i 42-letiû ego arhivnoj deâtelʹnosti, č. 39, sost. P. I. Prudovskij, Moskva 2021 [Граля Х., Посох и меч. Православная иерархия Польско-литовского государства в эпоху войн за «dominium Russiae» (конец XV–XVI вв.), [в:] Человек архивный. Сборник статей к семидесятилетию Юрия Моисеевича Эскина и 42-летию его архивной деятельности, ч. 39, сост. П. И. Прудовский, Москва 2021].

Chodynicki K., Kościół prawosławny a Rzeczpospolita Polska. Zarys historyczny 1370–1632, Warszawa 1934.

Chojnicka K., Narodziny rosyjskiej doktryny państwowej. Zoe Paleolog – między Bizancjum, Rzymem a Moskwą, Kraków 2008.

Homolicki M., Do uwag nad dziełem: Wilno od początków jego do roku 1750, (tom III) sprostowanie i dopełnienie, „Wizerunki i roztrząsania naukowe poczet nowy drugi”, t. XXIII, Wilno 1842.

Karpov G. F., Istoriâ borʹby Moskovskogo gosudarstva s Polʹsko-Litovskim 1462–1508, Moskva 1867, č. II [Карпов Г. Ф., История борьбы Московского государства с Польско-Литовским 1462–1508, Москва 1867, ч. II].

Kołbuk W., Kościoły Wschodnie w Rzeczypospolitej około 1772 roku. Struktury administracyjne, Lublin 1998.

Koneczny F., Dzieje Rosji, t. III: Schyłek Iwana III 1492–1505, Londyn 1984.

Korzinin A. L., Dvor velikoj knâgini Litovskoj i korolevy Polʹskoj Eleny Ivanovny, „Vestnik Sankt-Peterburgskogo universiteta”. Istoriâ, t. LXVII, nr 3, Sankt-Peterburg 2022 [Корзинин А. Л., Двор великой княгини Литовской и королевы Польской Елены Ивановны, „Вестник Санкт-Петербургского университета”. История, т. LXVII, нр 3, Санкт-Петербург 2022].

Kračkovskìj Û. F., Pravoslavnye svâtyni goroda Vilʹny, Moskva 1897 [Крачковскій Ю. Ф., Православные святыни города Вильны, Москва 1897].

Kraszewski J. I., Wilno od początków jego do roku 1750, t. I, Wilno 1838; t. III, Wilno 1841.

Krom M. M., Mež Rusʹû i Litvoj. Pograničnye zemli v sisteme russko-litovskih otnošenij konca XV – pervoj treti XVI v., Moskva 2010 [Кром М. М., Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV – первой трети XVI в., Москва 2010].

Krupska A., Z dziejów tworzenia się nowego układu sił politycznych w Europie Wschodniej po upadku Złotej Ordy w XV wieku, „Roczniki Historyczne”, R. XLII 1976, s. 37–56.

Łapiński A., Zygmunt Stary a Kościół prawosławny, Warszawa 1937.

Łowmiański H., Polityka Jagiellonów, Poznań 1999.

Makarij (Bulgakov), mitr., Istoriâ Russkoj Cerkvi, t. IX, Sankt-Peterburg 1879 [Макарий (Булгаков), митр., История Русской Церкви, т. IX, Санкт-Петербург 1879].

Martin R. E., Ritual and Religion in the Foreign Marriages of Three Muscovite Princesses, „Russian History”, vol. 35 (2008), nr 3–4, s. 3–10.

Mironowicz A., Podlaskie ośrodki i organizacje prawosławne w XVI i XVII wieku, Białystok 1991.

Mironowicz A., Życie monastyczne na Podlasiu, Białystok 1998.

Mironowicz A., Kościół prawosławny w państwie Piastów i Jagiellonów, Białystok 2003.

Mironowicz A., Największa fundacja Aleksandra Chodkiewicza. Spór o charakter fundacji, [w:] Władza i prestiż. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Urwanowicz, Białystok 2003.

Mironowicz A., Metropolia kijowska w strukturze patriarchatu konstantynopolitańskiego (988–1685), [w:] Autokefalie Kościoła prawosławnego w Polsce, red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, Białystok 2006.

Mironowicz A., Helena Iwanowna, fundatorka cudownej Bielskiej Ikony Matki Bożej, „Wszechnica Kultury Prawosławnej”, vol. VI, Białystok 2009.

Mironowicz A., Prawosławne żony i matki królów oraz książąt polskich, „Latopisy Akademii Supraskiej”, t. 1, red. U. Pawluczuk, Białystok 2010.

Mironowicz A., Rękopisy supraskie w zbiorach krajowych i obcych, Białystok 2014.

Mironowicz A., Sobory wileńskie 1509 i 1514 roku, (Synody Cerkwi Prawosławnej w I Rzeczypospolitej), „Latopisy Akademii Supraskiej”, vol. V, red. M. Kuczyńska i U. Pawluczuk, Białystok 2014.

Mironowicz A., Biblioteka monasteru supraskiego do połowy XVI wieku, „Studia Polsko-Wschodnie”. Polska – Europa Wschodnia: wzajemne wpływy i relacje historyczno-kulturowe, literackie i językowe, Olsztyn 2017.

Mironowicz A., Kościół wschodni w wielokulturowym Jagiellońskim Wilnie (XIV–XVI w.), Białystok 2025.

Natanson-Leski J., Dzieje granicy wschodniej Rzeczypospolitej, cz. I. Granica polsko-moskiewska w epoce jagiellońskiej, Lwów–Warszawa 1922.

Ochmański J., Biskupstwo wileńskie w średniowieczu, ustrój i uposażenie, Poznań 1972.

Pidłypczak-Majerowicz M., Bazylianie w Koronie i na Litwie. Szkoły i książki w działalności zakonu, Warszawa 1986.

Pietkiewicz K., Wielkie Księstwo Litewskie pod rządami Aleksandra Jagiellończyka, Poznań 1995.

Sielicki F., Polsko-ruskie stosunki kulturalne do końca XV wieku, Wrocław 1997.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIII, Warszawa 1893, nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego.

Solovʹev S. M., Istoriâ Rossii s drevnejših vremen, kn. III, 1463–1584, Sankt-Peterburg 1853 [Соловьев С. М., История России с древнейших времен, кн. III, 1463–1584, Санкт-Петербург 1853].

Šlevis G., Pravoslavnye hramy Litvy, Svâto-Duhov monastyrʹ 2006 [Шлевис Г., Православные храмы Литвы, Свято-Духов монастырь 2006].

Vinogradov A. A., Putevoditelʹ po gorodu Vilʹne i ego okrestnostâm: s 50 risunkami i novejšim planom, sostavlennym po Vysočajše konfirmovannomu: v 2-h častâh, č. 1, Otdel istoričeskij, Vilʹna 1904 [Виноградов А. А., Путеводитель по городу Вильне и его окрестностям: с 50 рисунками и новейшим планом, составленным по Высочайше конфирмованному: в 2-х частях, ч. 1, Отдел историческiй, Вильна 1904].

Winiarska A., Rola Heleny Rurykowiczówny w świetle stosunków litewsko-moskiewskich na przełomie XV i XVI w., „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie. Prace Historyczne”, 4 (1968), z. 32, s. 5–30.

Zimin A. A., Rossiâ na rubeže XV–XVI stoletij. Očerki socialʹno-političeskoj istorii, Moskva 1982 [Зимин А. А., Россия на рубеже XV–XVI столетий. Очерки социально-политической истории, Москва 1982].

Podobne publikacje