Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej
pl
Oryginalny artykuł naukowy
Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej

Моделювання історичного словника полонізмів (на матеріалі північноукраїнських пам’яток XVI–XVII ст.)

2021, 14, Numer 1

Valentyna Tytarenko

0000-0003-1599-9964

Zhytomyr Ivan Franko State University

DOI

10.31338/2544-3143.si.2021-14.8

Data publikacji

22.11.2021

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 3.0 PL, CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

historia

Język publikacji

Polski

Pliki do pobrania

PDF 433 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:82

Liczba pobrań:16

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

This article substantiates the relevance of the historical dictionary of words borrowed from the Polish language, describes the principles of its construction, the structure of the dictionary articles. The main purpose of the dictionary is to collectively present the Polonisms that functioned in the northern Ukrainian records of the XVI–XVII centuries as well as to indicate origins, semantics, chronology, territory, etc. The register of lexicographical work will include Polonisms found in the records of the XVI–XVII centuries. Borrowed words will be selected from the etymological source, etymon will be added to them, each lexical meaning will be illustrated, the location and time of writing the record will be indicated. If necessary, the words will be given a broader commentary on the semantics, phonetic or grammatical design, etc. Today, its file contains about 800 words of Polish origin, found in various texts of the XVI–XVII centuries in northern Ukrainian area (acts of city, sub-chamber and district governments in VolodymyrVolynskyi, Lutsk, Zhytomyr, Ovruch, Kyiv, diplomas, universals both public and private; texts of various genres: fiction, polemical, confessional literature). In the publication we substantiate that before borrowing there must be an indication of the source of information (relevant etymological dictionaries or other work), because, firstly, it confirms the origin of foreign words, and secondly, from an ethical point of view, researchers often do not trace history of a foreign word, and on the basis of existing studies of etymologists, respectively, there should be a vocation, and thirdly, a number of tokens in Ukrainian linguistics do not have an unambiguous interpretation, so the researcher of borrowings thus illustrates whose views he adheres or has his own opinion.

Słowa kluczowe:

borrowings,Polonism,historical sources,etymology,certification,words register

Bibliografia

Akulenko V. V., Nimets’kyy vplyv na rozvytok ukrayins’koyi movy: problemy metodolohiyi, «Movoznavstvo» 1997, № 1, s. 12–18.

Basaj M., Siatkowski J., Bohemizmy w języku polskim. Słownik, Warszawa 2006.

Budniak D., Polsko-ukraińskie powiązania leksykalne w XIV–XV wieku, «Słownictwo język`w słowiańskich w aspekcie porównawczym», red. M. Łesiów, 1987, s. 37–45.

Bulyka A. M., Day˘niya zapazychanni belaruskay movy, Mznsk 1972.

Getka J., Prosta mowa końca XVIII wieku. Język «Nauk Parafialnych» (1794) – ukraiński wariant prostej mowy końca XVIII wieku, Warszawa 2012.

https://doi.org/10.31338/uw.9788323510796

Herashchenko O. M., Stanovlennya formulyara ukrayins'kykh het'mans'kykh universaliv. Vplyvy pol's'ki, «Slavia Orientalis» 1996, roczn. 34, № 2, s. 237-248.

https://doi.org/10.1111/j.1467-8543.1996.tb00650.x

Hrytsenko S. P., Dynamika leksykonu ukrayins’koyi movy XVI–XVII st., Kyyiv 2017.

Humets’ka L. L., Fonetychni substytutsiyi v staroukrayins’kykh zapozychennyakh z pol’s’koyi movy, «Doslidzhennya i materialy z ukrayins’koyi movy» 1962, t. 5, s. 53–62.

Humets’ka L. L., K istorii ukrainsko-pol’skikh yazykovykh svyazey, «Issledovaniya po pol’skomu yazyku», sbornik statey, @tv. red. Z. N. Strekalova, 1969, s. 219–228.

Humets’ka L. L., Morfematychni substytutsiyi v naydavnishykh ukrayins’kykh zapozychennyakh z pol’s’koyi movy, «Pytannya slov”yans’koho movoznavstva» 1963, s. 52–56.

Humets’ka L. L., Sposoby adaptatsiyi zapozychenoyi leksyky v staroukrayins’kiy movi, «Movoznavstvo» 1976, № 4, s. 71–74.

Humetskaya L. L., Zametki ob ukrainsko-zapadnoslavyanskikh leksicheskikh svyazyakh drevnego perioda, «Problemy istorii i dialektologii slavyanskikh yazykov» 1971, s. 113–118.

Karpluk M., Słowhik jęnzyka staroukraińskiego XIV–XV w. A rekonstrukcja leksyki staropolskiej, «Munera linguistica», s. 157–161.

Khudash M. L., Leksyka ukrayins’kykh dilovykh dokumentiv k. XVI – poch. XVII st.: Na materialakh L’vivs’ko Stavropihiys’koho bratstva, Kyyiv 1961.

Khudash M. L., Sposterezhennya nad leksychnymy polonizmamy v ukrayins’kiy aktoviy movi kintsya XVI – poch. XVII st., «Doslidzhennya i materialy z ukrayins’koyi movy» 1960, t. III, s. 121–139.

Moysiyenko V., Akty Zhytomyrs’koho uryadu kintsya XVI – pochatku XVII st. – vazhlyve dzherelo vyvchennya tohochasnoyi ukrayins’koyi literaturno-pysemnoyi movy, [w:] Akty Zhytomyrs’koho hrods’koho uryadu: 1590 r., 1635 r., Zhytomyr 2004, s. 5–41.

Richhardt R., Polnische Lehwörter im Ukrainischen, Berlin 1957.

Rohal’ M. S., Pol’s’ka mova yak dzherelo ches’kykh leksychnykh zapozychen’ v ukrayins’kykh litopysakh kintsya XVII – pershoyi polovyny XVIII st., «Movoznavstvo» 1968, № 3, s. 34–40.

Romanova N. P., Slovoobrazovaniye i yazykovyye svyazi, Kyyiv 1985.

Romanova N. P., Vyvchennya ukrayins’ko-pol’s’kykh movnykh kontaktiv u slov”yans’kiy filolohichniy nautsi, «Movoznavstvo» 1972, № 4, s. 41–50.

https://doi.org/10.2307/43627783

Rusanivs’kyy V. M., Pol’s’ka dilova mova XVI–XVII st. yak dzherelo vyvchennya yiyi istorychnykh vzayemyn z ukrayins’koyu, «Slavistychnyy zbirnyk» 1963, s. 86–97.

Rusanivs’kyy V. M., Slov”yans’ki mizhmovni zv”yazky i formuvannya funktsional’nykh styliv ukrayins’koyi literaturnoyi movy XVI–XVII st., Kyyiv 1973.

Slovnyk staroukrayins’koyi movy XIV–XV st.: u dvokh t., Kyyiv 1977–1978.

Slovnyk ukrayins’koyi movy XVI – pershoyi polovyny XVII st.: u 28 vyp., L’viv 1994–2015.

Svashenko A., Semantychni zminy pol’s’kykh zapozychen’ v ukrayins’kiy movi (na materiali pam”yatok XVI–XVII st. ta suchasnoyi movy), «Ukrayins’ka mova: suchasnist’–istoriya», red. F. Chyzhevs’kyy, P. Hrytsenk@, 2003, s. 203–213.

Tkach F. E., K voprosu o polonizmakh v yazyke ukrainskikh delovykh dokumentov serediny XVII st., «Trudy Odesskogo gosudarstvennogo universiteta im. I. I. Mechnikova. Seriya filologicheskikh nauk» 1958, vyp. 7, s. 201–213.

Tymchenko Ye., Materialy do slovnyka pysemnoyi ta knyzhnoyi ukrayins’koyi movy XV–XVIII st.: u dvokh knyhakh, Kyyiv–N’yu York 2002–2003.

Tytarenko V., Fonetychni ta morfolohichni rysy pol’s’koyi movy v pryvileyakh Kyyivs’komu mis’komu mahistratovi, «Ukrayins’ka polonistyka» 2019, vyp. 16, s. 33–38.

Tytarenko V., Inshomovnyy vplyv na morfolohichnyy riven’ staroukrayins’koyi dilovoyi movy XVI–XVII st. (Na materiali aktovykh knyh pivnichnoukrayins’koho arealu), «Dialektolohichni studiyi: Fonetyka, morfolohiya, slovotvir» 2005, vyp. 5, s. 135–143.

Tytarenko V., Kryteriyi vydilennya ta metodolohichni aspekty doslidzhennya zapozychenykh sliv (Na materiali aktovykh knyh pivnichnoukrayins’koho arealu), «Leksykohrafichnyy byuleten’» 2011, vyp. 20, s. 180–192.

Tytarenko V., Pobutova leksyka pol’s’koho pokhodzhennya v pivnichnoukrayins’kykh pam”yatkakh XVI–XVII st. (na materiali tekstiv dilovoho stylyu), «Ukrayins’ka polonistyka» 2006–2007, vyp. 3–4, s. 248–256.

Tytarenko V., Polonizmy na poznachennya vidnosyn u suspil’stvi (na materiali pam”yatok XVI–XVII st. pivnichnoukrayins’koho arealu), «Ukrayins’ka polonistyka» 2011, vyp. 8, s. 3–9.

Tytarenko V., Pol’s’komovni rysy v «Zertsali bohosloviyi» Kyryla Trankviliona-Stavrovets’koho, «Ukrayins’ka polonistyka» 2020, vyp. 18, s. 47–55.

Tytarenko V., Pol’s’kyy vplyv na fonetychnu systemu dilovoyi movy XVI–XVII st. (Na materiali aktovykh knyh pivnichnoukrayins’koho arealu), «Linhvistychni studiyi» 2006, s. 134–139.

Tytarenko V., Pryntsypy ukladannya istorychnoho slovnyka zapozychenoyi leksyky (na materiali pivnichnoukrayins’kykh pam”yatok XVI–XVII st.), «Leksykohrafichnyy byuleten’» 2010, vyp. 19, s. 103–113.

Tytarenko V., Yashchuk L., Polonizmy v «Kremenets’kiy zems’kiy knyzi 1578 roku», «Ukrayins’ka polonistyka» 2020, vyp. 17, s. 19–26.

Urban’chik S., Pol’skiy yazyk v XVI v., «Sovetskoye slavyanovedeniye» 1977, № 2, s. 67–77.

Urbanchyk S., Kontakty pol’s’koyi movy z inshymy slov”yans’kymy movamy, «Vzayemovplyv slov”yans’kykh mov i literatur» 1972, s. 69–78.

Wakulenko S., Piddubna W., Polonizmy w ukraińskim słownictwie «galicyjskim» według Słownika ukraińsko-włoskiego Jewhena Onackiego, «Kontakty językowy polszczyzny na pograniczu wschodnim», red. E. Wolnicz-Pawłowska i W. Szulowska, 2000, s. 253–263.

Witkowski W., Polonizmy w języku staroukraińskim, «Annales uniwersitatis Mariae Curie-Skłodowska» 1996/1997, vol. XIV/XV, sectio FF, s. 133–146.

Yedlins’ka U. Ya., Znachennya slova i kontekst u Slovnyku staroukrayins’koyi movy XIV–XV st., «Movoznavstvo» 1968, № 1, s. 30.

Zhytets’kyy P. H., Vybrani pratsi. Filolohiya, Kyyiv 1987

Podobne publikacje